Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού και διατροφή: τι ισχύει

Το H. pylori ζει στον βλεννογόνο του στομάχου. Σύμφωνα με τη διεθνή ιατρική συναίνεση, η λοίμωξη προκαλεί πάντα γαστρίτιδα, ακόμη κι όταν δεν υπάρχουν συμπτώματα, και αντιμετωπίζεται ως λοιμώδης νόσος.

Είναι πολύ διαδεδομένο: μελέτες σε παγκόσμιο επίπεδο εκτιμούν ότι αφορά περίπου το 43% του πληθυσμού τα τελευταία χρόνια, με τάση μείωσης, ιδίως στις νεότερες ηλικίες και στις χώρες με υψηλότερο βιοτικό επίπεδο.

Ναι, το ελικοβακτηρίδιο μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο — συνήθως μέσα στην οικογένεια και συχνά από την παιδική ηλικία. Οι ακριβείς δρόμοι μετάδοσης δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως. Οι πιο πιθανοί είναι:

• κοπρανο-στοματική μετάδοση, που θεωρείται η συχνότερη·
• στοματο-στοματική μετάδοση, μέσω σάλιου·
• μέσω μολυσμένου νερού ή τροφίμων, όπου η υγιεινή είναι ελλιπής.

Γι' αυτό, οι απλές πρακτικές υγιεινής έχουν νόημα: πλύσιμο των χεριών, καθαρό πόσιμο νερό και σωστή προετοιμασία των τροφίμων. Η επιτυχής θεραπεία των ενηλίκων μειώνει επίσης τη μετάδοση στα παιδιά της οικογένειας.

Η διάγνωση γίνεται με ειδικές εξετάσεις — συνήθως τεστ αναπνοής ουρίας ή εξέταση κοπράνων για αντιγόνο — ή κατά τη γαστροσκόπηση. Ορισμένα φάρμακα, όπως οι αναστολείς της αντλίας πρωτονίων, επηρεάζουν το αποτέλεσμα, γι' αυτό ο γιατρός δίνει οδηγίες για το πότε πρέπει να διακοπούν πριν από την εξέταση.

Η εκρίζωση γίνεται με συνδυασμό φαρμάκων που επιλέγει ο γιατρός, συνήθως για 10–14 ημέρες, και ακολουθεί έλεγχος ότι το βακτήριο εξαλείφθηκε. Καμία τροφή, καμία δίαιτα και κανένα συμπλήρωμα δεν αντικαθιστά αυτή τη θεραπεία.

Ο ρόλος του διαιτολόγου είναι συμπληρωματικός: να βοηθήσει στη διατροφή όσο υπάρχουν ενοχλήσεις, στην καλύτερη ανοχή της θεραπείας και στη διατήρηση μιας ισορροπημένης διατροφής.

Δεν υπάρχει ειδική «δίαιτα για το ελικοβακτηρίδιο» που να εξαλείφει το βακτήριο. Υπάρχουν όμως πρακτικές που βοηθούν πολλούς ανθρώπους με δυσπεπτικά ενοχλήματα — και οι κλινικές οδηγίες για τη δυσπεψία τις προτείνουν ως γενική συμβουλή:

• ισορροπημένη διατροφή και, όπου χρειάζεται, σταδιακή απώλεια βάρους·
• διακοπή του καπνίσματος·
• αποφυγή των τροφών και ποτών που ο καθένας παρατηρεί ότι τον ενοχλούν — συχνά το αλκοόλ, ο καφές, η σοκολάτα και τα πολύ λιπαρά φαγητά·
• μικρότερα και πιο τακτικά γεύματα, με το κύριο γεύμα αρκετή ώρα πριν από τον ύπνο.

Η ανοχή είναι ατομική: αυτό που ενοχλεί έναν άνθρωπο μπορεί να μην ενοχλεί άλλον. Δεν χρειάζεται να αφαιρεθούν άσκοπα ολόκληρες κατηγορίες τροφίμων — ένα ημερολόγιο διατροφής και συμπτωμάτων βοηθά να φανούν τα πραγματικά «μοτίβα». Επίμονα ή έντονα συμπτώματα, δυσκολία στην κατάποση, απώλεια βάρους χωρίς προσπάθεια ή μαύρα κόπρανα χρειάζονται άμεσα ιατρική εκτίμηση.

Η μαστίχα Χίου έχει μελετηθεί αρκετά σε σχέση με το ελικοβακτηρίδιο — και αξίζει να δούμε τι ακριβώς έδειξαν οι μελέτες, γιατί συχνά παρουσιάζεται ως «θεραπεία».

Στο εργαστήριο και σε πειραματόζωα

Σε καλλιέργειες, η μαστίχα και ορισμένα συστατικά της (τριτερπενικά οξέα) εμφάνισαν δραστικότητα κατά του βακτηρίου. Σε ποντικούς όμως τα αποτελέσματα ήταν συγκρατημένα: η μαστίχα δεν εξάλειψε τη λοίμωξη, ενώ ένα επεξεργασμένο εκχύλισμά της μείωσε τον αριθμό των βακτηρίων χωρίς να τα εξαλείψει.

Σε ανθρώπους

• Σε μικρή μελέτη, κανένας από τους 8 συμμετέχοντες που πήραν μαστίχα για 14 ημέρες δεν απαλλάχθηκε από το βακτήριο.
• Σε μικρή τυχαιοποιημένη μελέτη με ομάδες των 13 ατόμων, η μαστίχα μόνη της συνδέθηκε με εκρίζωση στο 31–38%, έναντι 77% με την καθιερωμένη φαρμακευτική θεραπεία.
• Σε πρόσφατη πιλοτική μελέτη 64 ατόμων, η προσθήκη μαστίχας στην καθιερωμένη θεραπεία δεν οδήγησε σε στατιστικά σημαντική διαφορά στην εκρίζωση (85% έναντι 67%)· βελτίωσε όμως τα δυσπεπτικά συμπτώματα.

Τι σημαίνουν αυτά

Τα δεδομένα είναι ενδιαφέροντα, αλλά προέρχονται από μικρές μελέτες με περιορισμούς και δεν επαρκούν για να προταθεί η μαστίχα ως θεραπεία του ελικοβακτηριδίου. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων αναγνωρίζει τη μαστίχα μόνο ως παραδοσιακό φυτικό φάρμακο για ήπια δυσπεπτικά ενοχλήματα — όχι για την εκρίζωση του βακτηρίου — και δεν τη συνιστά σε παιδιά, στην εγκυμοσύνη ή στον θηλασμό, λόγω έλλειψης δεδομένων.

Αν σκέφτεστε να τη χρησιμοποιήσετε παράλληλα με τη θεραπεία, συζητήστε το με τον γιατρό σας· σε καμία περίπτωση δεν την αντικαθιστά.

Τα προβιοτικά είναι το πιο τεκμηριωμένο συμπλήρωμα σε αυτό το πεδίο. Η διεθνής ιατρική συναίνεση αναφέρει ότι ορισμένα στελέχη (όπως κάποιοι λακτοβάκιλλοι και ο Saccharomyces boulardii) μειώνουν τις γαστρεντερικές παρενέργειες της θεραπείας, κυρίως τη διάρροια. Μέσω της καλύτερης ανοχής, μπορεί να βελτιώσουν ελαφρώς και το ποσοστό επιτυχίας — ως συμπλήρωμα της θεραπείας, όχι ως αντικατάστασή της. Η επιλογή στελέχους και δόσης γίνεται σε συνεννόηση με τον γιατρό.

Άλλα τρόφιμα έχουν μελετηθεί με πιο προκαταρκτικά αποτελέσματα:

• Φύτρες μπρόκολου: σε μικρή μελέτη μείωσαν προσωρινά τους δείκτες του βακτηρίου, που επανήλθαν μετά τη διακοπή· δεν οδήγησαν σε εκρίζωση.
• Χυμός κράνμπερι: σε μελέτες στην Κίνα, μόνο ο χυμός υψηλής περιεκτικότητας σε προανθοκυανιδίνες αύξησε ελαφρά το ποσοστό αρνητικών εξετάσεων· οι κάψουλες και οι χαμηλότερες δόσεις δεν είχαν επίδραση.

Κανένα από αυτά δεν έχει αποδειχθεί ότι εξαλείφει το βακτήριο — ούτε το μέλι ή το πράσινο τσάι, για τα οποία δεν υπάρχουν κλινικές μελέτες σε ανθρώπους.

Μια συχνή ερώτηση είναι αν το ελικοβακτηρίδιο σχετίζεται με το βάρος. Σε μεγάλη ελεγχόμενη μελέτη, όσοι έλαβαν θεραπεία εκρίζωσης πήραν κατά μέσο όρο περίπου μισό κιλό περισσότερο σε έξι μήνες σε σύγκριση με όσους έλαβαν εικονικό φάρμακο, ενώ μια μετα-ανάλυση κατέγραψε μέση αύξηση περίπου ενός κιλού.

Η πιθανότερη εξήγηση είναι ότι, με την υποχώρηση των ενοχλήσεων, η όρεξη και η πρόσληψη τροφής επανέρχονται. Η αλλαγή είναι μικρή, και μια ισορροπημένη διατροφή μετά τη θεραπεία βοηθά να διατηρηθεί το βάρος σταθερό.

• Η θεραπεία του ελικοβακτηριδίου είναι ιατρική και δεν αντικαθίσταται από τροφές ή συμπληρώματα.
• Η διατροφή βοηθά στα συμπτώματα με βάση την ατομική ανοχή — χωρίς άσκοπους αποκλεισμούς.
• Η μαστίχα Χίου δείχνει δράση στο εργαστήριο, αλλά οι μελέτες σε ανθρώπους είναι μικρές και δεν αποδεικνύουν εκρίζωση.
• Ορισμένα προβιοτικά μειώνουν τις παρενέργειες της θεραπείας, σε συνεννόηση με τον γιατρό.

Αν χρειάζεστε ένα διατροφικό πλάνο που να σέβεται τις ενοχλήσεις σας και να συνεργάζεται με την ιατρική σας θεραπεία, η εξατομικευμένη διατροφική καθοδήγηση μπορεί να βοηθήσει.